Recent stelde De Standaard dat Vlaanderen “te veel grachten” telt en dat die het land onnodig droogleggen. Die vaststelling is begrijpelijk, maar tegelijk te eenzijdig. Als kennisplatform rond stedelijk waterbeheer wil VLARIO de discussie verbreden: de echte uitdaging is niet het aantal grachten, maar hoe we ze inzetten in een klimaatrobuuste waterstrategie.
Evenwicht tussen droogte en overstromingen – geïntegreerde aanpak vereist
De vaststelling van het artikel dat grachten bijdragen aan uitdroging, raakt één kant van een veelomvattender verhaal. VLARIO beklemtoont dat de klimaatverandering in Vlaanderen zorgt voor sterkere hydrologische extremen: natte periodes worden natter en droge periodes droger. Daarom pleiten we voor integraal waterbeheer dat droogte en overstromingen niet afzonderlijk aanpakt, maar samen in een gelijkwaardige strategie omhelst.
De sleutel – minder verharding, meer infiltratie en buffering
Vlaanderen wordt gekenmerkt door veel verharding en versnipperde bebouwing, wat ervoor zorgt dat regenwater snel afvloeit via riolen en waterlopen. Dit vermindert zowel de bodem- en grondwateraanvulling als de afvoercapaciteit bij hevige neerslag, met als gevolg zowel droogte als overstromingsrisico’s. De oplossing die VLARIO aanraadt is duidelijk: minder verharden, meer infiltreren en lokaal bufferen.
Geraffineerdere grachtenstructuren – niet verbieden, maar optimaliseren
Het artikel stelt dat grachten onnodig droog leggen, maar VLARIO pleit eerder voor ecologisch doordachte ontwerpen. Onze recente ontwerprichtlijnen (17 maart 2025) bevelen grachten aan met kleinere taludhellingen én vergroening achter erosiebeperkende middelen – vermijd harde betonnen oevers waar mogelijk. Dit maakt grachten veerkrachtiger en beter geïntegreerd in het landschap, zowel qua waterhuishouding als ecologie.
Verder kan men via slimme sturing van stuwen in de grachten beter rekening houden met weersvoorspellingen, waardoor grachten maximaal water vasthouden en laten infiltreren wanneer het nodig is en kan, en waarbij grachten water afvoeren tijdens extreme natte periodes, wanneer het moet over wateroverlast tegen te gaan, maar enkel dan.
Incentives in plaats van beperkingen – de infiltratiebonus
VLARIO dringt aan op het gebruik van economische prikkels in plaats van louter regulering. De “infiltratiebonus”, waarbij wie regenwater ter plaatse infiltreert beloond wordt, is een bewezen maatregel om draagvlak te creëren bij gemeenten én burgers. Dergelijke bonus past perfect binnen bredere beleidskaders zoals de Blue Deal.
De Blue Deal en een systeemgerichte beleidsaanpak
VLARIO ondersteunt actief de Vlaamse Blue Deal, waarin een pakket met 70 concrete acties samenkomt rondom minder verharding, circulair (her)gebruik van water, meer natuur, buffers en robuustheid tegen droogte en wateroverlast.
Bij hoorzittingen in het Vlaams Parlement werd door VLARIO-voorzitter prof. Patrick Willems sterk de nood benadrukt voor een systemische en toekomstgerichte aanpak, inclusief betere regie, economische prikkels, verplichte hemelwater- en droogteplannen, en structurele financiering (zoals infiltratiebonus, waterzekerheidsfonds, enz.).
Niet paniekvoetbal, wel visie en schaalvergroting
Hoewel het artikel grachten mogelijk te simplistisch afbrandt, zet VLARIO in op breed gedragen, positieve oplossingen: “We weten wat werkt. Nu is het tijd om het grootschalig te doen, met visie en daadkracht” aldus Willems.
De discussie over “te veel grachten” mag ons niet afleiden. Vlaanderen heeft geen tekort aan problemen, maar wel een overvloed aan oplossingen. De sleutel ligt in visie, samenwerking en het grootschalig toepassen van wat we vandaag al weten: water vasthouden, infiltreren en slim beheren.